Archwilydd Cyffredinol yn datgelu pryderon hirdymor FUW am y Rhaglen Datblygu Gwledig

Mae adroddiad damniol ar raglen Datblygu Gwledig Cymru (RDP) gan Archwilio Cymru wedi amlygu pryderon hirdymor a godwyd dro ar ôl tro gan Undeb Amaethwyr Cymru (FUW).

Dywed adroddiad Archwilio Cymru ‘Sicrhau bod grantiau datblygu gwledig a ddyfarnwyd heb gystadleuaeth yn rhoi gwerth am arian’ a gyhoeddwyd ar Fehefin 30, nad oedd agweddau allweddol o ddylunio, gweithredu ac arolygiaeth cronfa Datblygu Gwledig Llywodraeth Cymru yn ddigon effeithiol i sicrhau y byddai £53 miliwn o grantiau yn sicrhau gwerth am arian, a bod Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu dull o roi arian heb gystadleuaeth ac, mewn rhai achosion, heb gymryd unrhyw gamau arall i sicrhau y byddai'r prosiectau'n sicrhau gwerth am arian.

Dywedodd Llywydd FUW, Glyn Roberts: “Mae ffermwyr Cymru yn talu’r ganran uchaf o arian posib i mewn i gronfa Cynllun Datblygu Gwledig trwy broses o drosglwyddo o golofn i golofn, sy’n dod i gyfanswm o tua £40 miliwn y flwyddyn, tra bod ffermwyr yn y mwyafrif o wledydd a rhanbarthau’r UE yn talu cyfran fach iawn o’r ffigwr hwn.

“Pan gyhoeddwyd yn 2013 y byddai gan Gymru’r gyfradd trosglwyddo o golofn i golofn o 15% - yr uchaf yn yr UE - addawyd Cynllun Datblygu Gwledig i ni a fyddai’n sicrhau newid trawsnewidiol i’n diwydiant.

“Ar ôl talu cyfanswm o oddeutu £230 miliwn ers hynny, roedd ein diwydiant yn haeddu llawer gwell o’r Cynllun Datblygu Gwledig, a dylid wedi gweithredu yn sgil y pryderon ynglŷn â’r   Cynllun Datblygu Gwledig, pryderon yr ydym wedi codi tro ar ôl tro ers 2013.”

Ymhlith y rhain oedd y byddai'r penderfyniad yn 2013 i ddileu Pwyllgor Monitro'r Cynllun Datblygu Gwledig pwrpasol a chwmpasu’r gwaith o fewn Pwyllgor Monitro Rhaglen UE enfawr yn tanseilio archwilio a monitro'r Cynllun Datblygu Gwledig.

Codwyd pryderon tebyg mewn adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru yn 2018, a oedd yn argymell y dylid gwella trefniadau archwilio ar gyfer rheoli a darparu’r Cynllun Datblygu Gwledig ac y dylid egluro a dogfennu trefniadau rheoli risg ar gyfer yr Cynllun Datblygu Gwledig.

Yn ystod camau ffurfiannol yr Cynllun Datblygu Gwledig cyfredol, gweithiodd FUW mewn partneriaeth ag NFU Cymru a sefydliadau ffermio eraill i gyflwyno Cynllun Datblygu Gwledig wedi'i dargedu gyda'r nod o greu diwydiant amaethyddol cynhyrchiol, proffidiol a blaengar trwy fonitro canlyniadau gweithredoedd ac ymyriadau yn ofalus er mwyn osgoi ail-fuddsoddi amhriodol.

“Rydym yn bendant o’r farn, roedd modd osgoi llawer o’r diffygion a nodwyd gan yr Archwilydd Cyffredinol yn yr adroddiad diweddaraf hwn a chanfyddiadau blaenorol yn 2018 pe bai ein hargymhellion wedi cael sylw.

“Rydyn ni nawr yn annog Llywodraeth Cymru i ddefnyddio’r amser sy’n weddill o’r Cynllun Datblygu Gwledig i weithredu er mwyn adfer hyder a chael arian allan i fusnesau gwledig, gan gynnwys drwy’r rhanddirymiadau sydd wedi’u cyflwyno oherwydd y pandemig coronafirws,” ychwanegodd Mr Roberts.

Ffermwr bîff a defaid o Ogledd Cymru yn cael ei ail ethol yn unfrydol fel Llywydd UAC

Mae’r ffermwr bîff a defaid o Ogledd Cymru, Glyn Roberts, wedi cael ei ailethol yn unfrydol fel Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru mewn cyfarfod rhithwir diweddar o Gyngor yr Undeb.

Daeth Glyn Roberts yn Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru gyntaf yn 2015. Ers hynny mae wedi helpu i sicrhau #CyllidFfermioTeg i ffermwyr yng Nghymru; wedi canolbwyntio ar bwysigrwydd amaethyddiaeth mewn cymunedau gwledig ac ar y Gymraeg; ac mae wedi hyrwyddo #AmaethAmByth ar raddfa genedlaethol.

Wrth siarad am ei ailbenodiad, dywedodd Glyn Roberts: “Mae’n anrhydedd ac yn fraint cael gwasanaethu fel Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru a diolchaf i’n haelodau am ymddiried ynof am dymor arall.

“Mae’n gyfnod ansicr iawn i'n diwydiant. Mae ein sector yn delio ag ôl-effeithiau'r Coronafirws, mae Brexit a’n perthynas â'r UE yn y dyfodol yn parhau i fod yn ansicr ac mae yna lawer o faterion ffermio eraill, megis rheoliadau dŵr, polisïau fferm y dyfodol a TB, sydd angen sylw a’i datrys dros y misoedd a'r blynyddoedd nesaf.

Taflu goleuni ar gynlluniau olyniaeth mewn seminar rhithwir FUW

Yn aml iawn, mae cynllunio ar gyfer olyniaeth yn bwnc tabŵ o fewn teuluoedd amaethyddol. Ac eto mae'n bwnc sydd angen sylw a thrafodaeth. Er mwyn helpu mynd at wraidd rhai o’r cwestiynau anghyfforddus a thaflu goleuni ar faterion sy’n mynd y tu hwnt i gynlluniau ymddeol, mae Undeb Amaethwyr Cymru wedi ymuno â chwmni cyfreithiol RDP Law o Dde Cymru i gynnal seminar rithwir.

Bydd y digwyddiad, sydd am ddim i aelodau FUW, yn cael ei gynnal trwy Zoom, ar nos Fercher Gorffennaf 8 am 7.30yh.

Pryniant gorfodol a gwaith gan gwmniau dŵr, nwy a ffôn ar eich fferm – ydych chi'n gwybod eich hawliau?

Ydych chi'n gwybod beth yw eich hawliau o ran pryniant gorfodol a gwaith gan gwmniau dŵr, nwy a ffôn ar eich fferm? Os ydych chi eisiau darganfod beth y gellir ac na ellir ei wneud ar eich tir, yna cofrestrwch ar gyfer gweminar Undeb Amaethwyr Cymru, sy’n cael ei gynnal ar y cyd â Davis Meade Property Consultants.

Bydd y gweminar hon, a gynhelir ar Zoom, yn cael ei chyflwyno gan Eifion Bibby a Charles Cowap o Davis Meade Property Consultants, gan adeiladu ar eu cysylltiad hir â'r Undeb.

Arglwyddi yn ystyried prif bryderon FUW mewn ail ddarlleniad o’r Bil Amaethyddol

Mae Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru (FUW), Glyn Roberts, wedi croesawu’r ffaith bod y prif bryderon a godwyd gan FUW mewn gohebiaeth ag aelodau Tŷ’r Arglwyddi wedi cael eu hadleisio gan aelodau ar draws y sbectrwm gwleidyddol ddoe wrth i’r Bil Amaethyddiaeth dderbyn ei ail ddarlleniad yn y tŷ.

Mae'r bil – sy’n cael ei ystyried fel y darn pwysicaf o ddeddfwriaeth y DU mewn perthynas â bwyd a ffermio ers dros 70 mlynedd - yn cynnwys cymal a fyddai'n sicrhau bod bwyd organig wedi'i fewnforio o wlad dramor yn cael ei gynhyrchu i safonau sy'n cyfateb i'r rhai sy'n berthnasol yn y DU.

Ffermwyr yn galw ar y cyhoedd i helpu i osgoi effeithiau andwyol tymor hir ar ddiogelu cyflenwad bwyd y DU ac iechyd cwsmeriaid

Mae ffermwyr yng Nghymru yn galw ar y cyhoedd i'w helpu i osgoi effeithiau andwyol tymor hir ar ddiogelu cyflenwad bwyd y DU ac iechyd cwsmeriaid.

Daw’r alwad o ganlyniad i Lywodraeth y DU yn rhwystro newid i’r Bil Amaethyddiaeth a fyddai’n atal bwyd a gynhyrchir i safonau lles anifeiliaid ac amgylcheddol is nag sy’n ofynnol gan gynhyrchwyr y DU rhag cael eu mewnforio i’r DU ar ôl y cyfnod Ymadael Brexit.

Dywedodd Llywydd FUW, Glyn Roberts: “Pa bynnag ffordd y pleidleisiodd eich AS, nid yw’n rhy hwyr i’w lobïo er mwyn ailgyflwyno’r newid cyn i’r Bil Amaethyddiaeth ddod yn gyfraith.

“Mae modd i chi anfon llythyr atynt o'n gwefan sy’n datgan yn glir bod cwsmeriaid a chynhyrchwyr bwyd y DU yn haeddu gwell, a gadael i'ch llais gael ei glywed.”

Ers cael ei ddrafftio gan Lywodraeth y DU, mae'r Bil Amaethyddiaeth sy'n mynd trwy'r Senedd ar hyn o bryd, wedi cynnwys cymal a fyddai'n sicrhau bod bwyd organig wedi'i fewnforio o wlad dramor yn cael ei gynhyrchu i safonau sy'n cyfateb i'r rhai sy'n berthnasol yn y DU.

Gwrthwynebwyd ymgais i gyflwyno cymal tebyg a fyddai’n mynnu bod yr holl gynnyrch neu fwyd amaethyddol sy’n cael ei fewnforio i'r DU o dan gytundeb masnach, yn cael ei gynhyrchu i’r safonau iechyd a lles anifeiliaid, iechyd planhigion a diogelu'r amgylchedd hynny sy'n ofynnol yn y DU, a chafodd ei drechu yn ystod Trydydd Darlleniad y Bil ar 13 Mai 2020.

Ni ddylai Coronafirws thanseilio iechyd da byw yn yr hir dymor, meddai FUW

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) wedi ysgrifennu at Weinidog Economi Cymru, Ken Skates, i gefnogi galwad Cymdeithas Filfeddygol Prydain i weithredu er mwyn sicrhau nad yw’r pandemig Covid-19 yn arwain at ostyngiad yn y gallu milfeddygol yn y dyfodol.

Dywedodd Cadeirydd Pwyllgor Iechyd a Lles Anifeiliaid FUW, Mr Ian Lloyd: “Nid yw’r pandemig presennol yn newid pwysigrwydd sicrhau bod lefelau staffio mewn milfeddygfeydd yn golygu bod gofal brys 24/7 ar gyfer da byw yn cael ei ddarparu er mwyn diogelu iechyd a lles anifeiliaid.  Efallai y bydd hyn yn golygu galw staff nôl o Furlough ac mae'n hanfodol bod y cynllun Furlough yn ddigon hyblyg i ymdopi â'r math hwn o drefniant."

Llywydd FUW yn annog ffermwyr sydd o dan bwysau i ‘Fod yn garedig â chi'ch hunan’

Mae Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) Glyn Roberts, yn annog ffermwyr i fod yn garedig a’u hunain, gan fod llawer yn teimlo’r straen sy’n cael ei achosi gan y pandemig Coronafirws parhaus.

Mae'r alwad yn cyd-fynd ag Wythnos Ymwybyddiaeth Iechyd Meddwl (dydd Llun 18 - dydd Sul 24 Mai 2020), sy'n canolbwyntio ar garedigrwydd eleni.

Wrth siarad o’i fferm yng Ngogledd Cymru, dywedodd: “Rydym yng nghanol cyfnod anodd iawn i ni i gyd a gwn y bydd llawer yn ymddangos yn ddewr, er bod nhw’n poeni, teimlo’r straen ac yn pryderu am amryw o resymau.

“Rwy’n eich annog i fod yn garedig â chi'ch hunan - os ydych chi'n teimlo bod eich byd yn chwalu, os oes modd, siaradwch am y peth a cheisiwch beidio rhoi gormod o bwysau ar eich hunan. Ynghyd â'r corff, mae’r meddwl yn holl bwysig i ffermwyr. Ond hwn hefyd yw'r anoddaf i'w gynnal. Rhaid i ni wrando ar ein corff hefyd. Bydd yn dweud wrthych pryd y bydd angen i chi arafu a gofalu am eich hunan.

Y peth mwyaf effeithiol y gallwch chi ei wneud i helpu'ch hunan i gadw'r meddwl yn iach, yw siarad. Sôn am eich ymdrechion ac am yr hyn rydych chi'n ei deimlo. Mae dweud wrth rywun beth chi'n mynd drwyddo yn un o'r camau pwysicaf i chi gymryd - byddwch chi'n teimlo’r pwysau’n codi oddi ar eich ysgwyddau.

“Yn yr un modd, os byddwch chi'n sylwi ar aelod o'r teulu neu ffrind yn gweld pethau’n anodd - siaradwch â nhw. Rhowch alwad iddyn nhw, neu rhannwch goffi rhithwir.

“Un peth rydyn ni wedi’i weld ledled y byd, yw bod caredigrwydd yn drech - yn enwedig mewn amseroedd ansicr. Ac ynghanol yr ofn, mae ein cymuned, cefnogaeth a gobaith yn parhau o hyd. Mi ddaw eto haul ar fryn – fel arfer, mae enfys yn dilyn storm. Byddwch yn garedig â chi'ch hunan ac eraill a chofiwch - mae'n iawn i beidio bod yn iawn.”

FUW yn annog gwella’r broses o gaffael bwyd domestig

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) wedi ysgrifennu at Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, Sophie Howe, yn amlinellu’r angen brys i ddiogelu'r cyflenwad o fwyd domestig a chynhyrchwyr cynradd trwy sicrhau bod y broses gaffael yn cyd-fynd yn iawn â Deddf Lles Cenedlaethau’r Dyfodol.

Yn ei lythyr, pwysleisiodd Llywydd FUW Glyn Roberts ei bod hi’n hanfodol nad yw'r broses caffael bwyd yn gosod pris uwchlaw'r holl ffactorau a gweithrediadau eraill mewn ffordd sy'n amddiffyn diogelu'r cyflenwad o fwyd domestig, yn amddiffyn y gadwyn gyflenwi bwyd ac yn sicrhau hyfywedd tymor hir ein cynhyrchwyr bwyd a'u busnesau.

Rhybudd Pwyllgor Llaeth FUW: Bydd cynigion ansawdd dŵr llym Llywodraeth Cymru yn gwthio ffermydd llaeth ‘dros y dibyn’

Mae ffermwyr llaeth yng Nghymru wedi siarad am eu pryder dwfn ynglŷn â’r ffaith y bydd rheoliadau ansawdd dŵr a gyhoeddir ar ffurf ddrafft gan Weinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig, Lesley Griffiths, yn gwthio ffermydd llaeth ‘dros y dibyn’.

Wrth drafod y ddeddfwriaeth ddrafft mewn cyfarfod brys o bwyllgor Llaeth Undeb Amaethwyr Cymru (FUW), roedd y cynrychiolwyr yn glir na fyddai cyfran fawr o'r diwydiant, sydd eisoes yn dioddef effeithiau difrifol oherwydd sgil-effaith Coronafirws, yn medru goroesi pe bai'r rheoliadau hyn yn cael eu cyflwyno.

Cefnogaeth i'r sector llaeth sy’n dioddef yn sgil Covid-19 yn gam i'w groesawu - ond rhaid gwneud mwy

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) wedi croesawu mesurau a gyflwynwyd i gynorthwyo’r diwydiant llaeth, sydd wedi cael eu heffeithio’n ddifrifol yn sgil cau’r sector gwasanaethau bwyd ac aildrefniad y gadwyn gyflenwi a phrisiau’r farchnad yn ofalus.

Y gobaith yw y bydd llacio deddfau cystadlu dros dro, sy'n berthnasol ledled y DU gyfan, yn galluogi mwy o gydweithredu fel y gall y sector llaeth, gan gynnwys ffermwyr llaeth a phroseswyr, weithio'n agosach i ddatrys y materion sy’n eu hwynebu.

FUW yn annog siopwyr i ‘fod yn anturus ac yn ddewr - rhowch gynnig ar doriad newydd o Gig Oen neu Gig Eidion Cymru PGI a dewch â phrofiad y bwyty i’ch cartref’

‘Byddwch yn anturus ac yn ddewr - rhowch gynnig ar doriad newydd o Gig Oen a Chig Eidion Cymru PGI’ – dyna neges Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) Glyn Roberts wrth i’r argyfwng Coronofirws presennol greu helbul ymhlith y diwydiant.

Gyda newidiadau cynyddol ym mhatrwm prynu cwsmeriaid a’r sector cig eidion a chig oen Cymru yn dioddef yn sgil cau bwytai a chaffis oherwydd sefyllfa’r Coronavirus, anogir siopwyr i ddod â'r profiad o fwyta allan i’r cartref.

Pwyllgor Llaeth FUW yn annog y cyhoedd i weini te prynhawn gartref yn ystod argyfwng Covid-19

Am hanner awr wedi tri, gadewch bopeth am de. Mae’r hen draddodiad o ‘de prynhawn’ wedi gweld adfywiad dros y blynyddoedd diwethaf, gan ei wneud yn wledd boblogaidd i lawer.

Gyda bwytai, gwestai a chaffis yn parhau ar gau oherwydd argyfwng cyfredol Covid-19, mae pwyllgor Llaeth Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) yn annog y cyhoedd i ail greu’r profiad yn eu cartrefi.

FUW yn annog pawb i barchu canllawiau'r Llywodraeth a’r Côd Cefn Gwlad

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) yn annog y cyhoedd i ddilyn canllawiau’r Llywodraeth a pharchu’r Côd Cefn Gwlad yn sgil yr argyfwng Coronafirws.

Ar ôl derbyn nifer o alwadau gan ffermwyr ynglŷn â’r cyhoedd yn cerdded ar draws tir fferm, gadael gatiau ar agor a gadael i’w cŵn redeg heb dennyn, mae Llywydd yr Undeb, Glyn Roberts, yn annog y cyhoedd i ddilyn y rheolau.

Wrth siarad o’i fferm yng Ngogledd Cymru, dywedodd Mr Roberts: “Nid oes unrhyw amheuaeth - mae llwybrau cyhoeddus a thir mewn sawl ardal boblogaidd ledled Cymru wedi bod ar gau er mwyn osgoi torfeydd yn ymgynnull, a hynny am reswm da iawn.

“Fodd bynnag, er gwaethaf arweiniad clir, rydym yn parhau i dderbyn galwadau gan aelodau bod y cyhoedd yn anwybyddu’r cyfyngiadau, gan adael gatiau ar agor a gadael i’w cŵn redeg yn rhydd ar dir sydd â da byw.

“Beth sy’n rhaid i’r cyhoedd ei gofio pan fyddant yn defnyddio llwybrau cyhoeddus sy’n croesi tir fferm, yw bod nhw’n cerdded trwy gartref a gweithle rhywun. Mae llawer o'n ffermwyr yn y categori bregus ac yn hunan ynysu tra hefyd yn gofalu am eu hanifeiliaid.

“Petai nhw'n mynd yn sâl, fydd neb i ofalu am eu hanifeiliaid a chynhyrchu'r bwyd rydyn ni gyd ei angen.”

Rhaid defnyddio’r amser ychwanegol i ddod o hyd i ddewis arall yn lle cynigion ansawdd dŵr llym Llywodraeth Cymru

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) yn dweud fod yn rhaid defnyddio’r amser ychwanegol sy’n deillio o benderfyniad Llywodraeth Cymru i ohirio penderfyniad ar reoliadau ansawdd dŵr, i ddod o hyd i ddewis arall yn lle’r mesurau llym a gyhoeddir mewn rheoliadau drafft.

Cyhoeddodd Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig Lesley Griffiths ddydd Mercher 8 Ebrill ei bod yn bwriadu cyflwyno’r rheoliadau ‘unwaith y daw’r argyfwng i ben’, er gwaethaf y ffaith y byddai penderfyniad o’r fath yn mynd yn groes i gyngor cynghorwyr swyddogol Llywodraeth Cymru, Cyfoeth Naturiol Cymru, ac yn costio degau o filiynau'r flwyddyn i ffermwyr Cymru.

FUW yn pwysleisio’r angen am fesurau cymorth brys i achub y sector llaeth

Mae sefyllfa Covid-19 wedi arwain at argyfwng yn y sector llaeth ac mae Undeb Amaethwyr Cymru (FUW) yn pwysleisio’r angen am fesurau cymorth brys i achub y diwydiant.

Yn dilyn cau tafarndai, clybiau a bwytai ledled y DU ar ddiwedd mis Mawrth, mae rhai proseswyr llaeth, sy'n cyflenwi'r sector gwasanaeth wedi gweld eu marchnad yn diflannu a bod archebion yn cael eu canslo dros nos.

COVID-19 - Gwybodaeth Bwysig i’n haelodau a chwsmeriaid

Yn dilyn gwasgariad y Coronafeirws (COVID-19), rydym wedi penderfynu amddiffyn aelodau, cwsmeriaid a chyd-aelodau staff trwy gau pob swyddfa FUW. 

Bydd pob aelod o staff yn gweithio oddi ar ein safleoedd am y dyfodol rhagweladwy, golygir y bydd ein timau yn parhau i gynnig yr holl wasanaethau dros ffon/e-bost/skype neu ffyrdd eraill o gyfathrebu o bell. 

Dylai aelodau a chwsmeriaid barhau i gysylltu gyda ni yn yr un modd ag arfer, gellir cysylltu â’r staff trwy ddefnyddio’r rhifau ffôn arferol.  

Byddwn yn sicrhau bod safon ein gwasanaethau yn parhau. Caiff apwyntiadau SAF/IACS barhau fel yr arfer ond fe cant eu gwneud dros y ffôn. 

Gweler manylion cyswllt eich swyddfa leol yma: https://fuw.org.uk/cy/cysylltwch

 

Linciau pwysig ynglŷn â'r Coronafeirws:

 

Mae Hwb TB wedi paratoi rhestr o gwestiynnau a ofynnir yn aml parthed sut caiff prosesau TB eu heffeihtio gan y feirws: https://tbhub.co.uk/statutory-tb-testing-of-cattle-in-gb-during-the-covid-19-pandemic/

Tractor Coch (Red Tractor) dwieddariad yma: https://assurance.redtractor.org.uk/contentfiles/Farmers-7085.pdf?_=637206600290507095

Cymdeithas Arwerthwyr Da-byw - 25/03/2020: https://www.laa.co.uk/news/3989/coronavirus-covid-19-guidance-to-members-and-farmers/

Busnes Cymru (sy’n cynnwys gwybdooaeth am gefnogaeth i fusnesau oherwydd y Coronafeirws): https://businesswales.gov.wales/cy/cyngor-coronafeirws

Cynllun benthyg Coronafeirws oherwydd ymyriad i fusnes ar gael trwy fenthycwyr sy'n cymryd rhan: https://www.british-business-bank.co.uk/ourpartners/coronavirus-business-interruption-loan-scheme-cbils/  
 
Canllawiau Cymdeithas Genedlaethol y Contractwyr Amaethyddol (NAAC) ar Coronafeirws: https://www.naac.co.uk/coronavirus-guidance-issued-to-contractors/
 
Gwasanaethau Cofnodi Llaeth Cenedlaethol 24/03/2020: https://www.nmr.co.uk/about-us/coronavirus