Ffermwyr Sir Gaernarfon a Sir Ddinbych yn codi pryderon ynglŷn â chytundeb fasnach Awstralia gydag AS lleol

Mae aelodau Undeb Amaethwyr Cymru o Sir Gaernarfon a Sir Ddinbych wedi amlinellu eu pryderon a’u gwrthwynebiadau i’r cytundeb masnach rydd gydag Awstralia mewn cyfarfod diweddar ag AS Aberconwy, Robin Millar.

Wrth siarad ar ôl y cyfarfod, a gynhaliwyd gan Lywydd UAC Glyn Roberts ar ei fferm, Dylasau Uchaf, ger Betws y Coed, dywedodd Dafydd Gwyndaf, Aelod o Bwyllgor Gweithredol UAC Sir Gaernarfon: “Gwnaethom yn glir iawn yn ein cyfarfod â Robin Millar AS bod cytundebau masnach yn rhwymo Llywodraethau'r DU presennol a rhai’r dyfodol, ac felly bod angen amser ac ystyriaeth drylwyr ohonynt.

“Ni ddylid eu rhuthro o dan unrhyw amgylchiadau, ond dyna sy’n digwydd yma, ac ar ben hynny ni fydd Senedd y DU yn gallu archwilio na chael y gair diwethaf ar gytundeb yn y ffordd y mae cenhedloedd democrataidd eraill yn ei wneud.”

Dywedodd Mr Gwyndaf fod UAC felly wedi gofyn iddo wneud popeth o fewn ei allu i wrthwynebu cytundeb masnach o'r fath a sicrhau bod yna archwiliad manwl yn digwydd.

“Mae’r problemau eithafol rydyn ni’n eu gweld yng Ngogledd Iwerddon oherwydd y protocol yn dangos beth sy’n digwydd pan nad yw gwleidyddion yn gwrando ar rybuddion clir ac yn rhuthro pethau drwodd er mwyn cwrdd ag amserlen hunanosodedig, ond dyna’n union beth sy’n digwydd o ran cytundeb Awstralia.

Teulu ffermio llaeth o Geredigion yn tynnu sylw at fuddion adnabod eich ffermwr

Mae adnabod eich ffermwr, gallu gofyn cwestiynau am eu cynnyrch a sut maent yn edrych ar ôl y tir o'r pwys mwyaf i un teulu ffermio llaeth o Geredigion. Y drydedd genhedlaeth i ffermio yn Pantfeillionen, Horeb, Llandysul, Ceredigion, yw Lyn a Lowri Thomas. Mae Lyn wedi bod yn ffermio ers pan oedd yn 16 mlwydd oed ac yn dathlu ychydig dros 32 mlynedd yn y diwydiant eleni. Mae'r teulu'n edrych ar ôl 170 erw ac yn rhentu 100 erw arall, gyda'r tir i lawr i borfa. Mae'r bryniau gwyrdd yn gartref i 70 o fuchod godro, ychydig o wartheg sugno a lloi sy'n cael eu gwerthu fel gwartheg stôr.

Mae ffermio, meddai'r cwpwl, wedi newid cryn dipyn yn ystod yr ychydig ddegawdau diwethaf ac mae'r diwydiant wedi symud gyda'r oes. Y ffordd ymlaen i'r teulu yw cynnal ethos ar raddfa fach y fferm deuluol a chysylltu ar lefel bersonol â'u cwsmeriaid sy'n prynu llaeth amrwd yn uniongyrchol o'r fferm.

Wrth ddisgrifio eu system ffermio, dywedodd Lyn: “Rydyn ni'n gwneud silwair ein hunain ac mae popeth yn cael ei wneud yn fewnol. Nid ydym yn defnyddio llawer o wrtaith, ychydig ie, ond ni allwn ddefnyddio gormod oherwydd natur y tir. Rydyn ni'n ffermio ar graig felly mae hynny'n golygu bod angen i ni fod yn ofalus, fel arall byddai ein porfa yn llosgi ar y llethrau sy'n wynebu'r de. 

“Nid oes llawer o uwchbridd yma felly mae’n rhaid i ni ddefnyddio rhywfaint o wrtaith i gadw’r borfa i dyfu, ond fel arfer ni ddefnyddir mwy na bag yr erw ar gyfer silwair gyda rhywfaint o slyri. Nid ydym yn mynd dros ben llestri gyda slyri. Mae slyri wedi'i gyfyngu i tua 1700-2000 galwyn yr erw.”

Gofalu am yr amgylchedd a chynhyrchu bwyd cynaliadwy - sut mae un ffermwr defaid organig yn gwneud y ddau

Wedi'i leoli yn nyffryn Gwili, ar gyrion Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin, mae Clyttie Cochion. Mae'r fferm organig 150 erw yn gartref i Phil Jones a 350 o ddefaid. Yn Ddarlithydd rhan amser yng Nghelli Aur, mae addysgu’r genhedlaeth nesaf yn golygu llawer i Phil - nid yn unig y rhai y mae’n eu dysgu yn y coleg ond defnyddwyr y dyfodol sydd â llawer o bryderon ynghylch sut mae bwyd yn cael ei gynhyrchu.

Wrth gerdded ar draws ei gaeau, dywedodd Phil: “Mae llawer o gamdybiaethau’n parhau ynghylch yr effaith y mae ffermio yn ei gael ar yr amgylchedd ac yn aml mae pobl yn ddryslyd ynghylch arddulliau ffermio mewn rhannau eraill o’r byd ac yma gartref. Nid yw'n wir yn gyffredinol bod ffermwyr yn llygru ac yn dinistrio'r amgylchedd. Yma ar y fferm mae gennym agwedd ‘gofal hawdd’ o fugeilio ac agwedd gofal hawdd tuag at ofal y ddaear hefyd. Dim ond yr hyn y bydd y ddaear yn ei roi i ni y byddwn ni'n cymryd o'r ddaear ac nid yw hynny'n beth drwg.”

Mae deall y pridd, patrymau tywydd a thopograffeg yr un mor bwysig mewn ffermio â hwsmonaeth da byw. Er bod y daliad hwn yn cael ei ystyried yn fferm iseldir, yn 350 troedfedd, mae'r amgylchedd yn debycach i dirwedd mynydd gyda thir diffaith wedi'i orchuddio â brwyn ac ychydig o ddefaid. Mae hyn yn cyflwyno heriau i Phil gan ei fod eisiau sicrhau bod ei dir a'r anifeiliaid yn ffynnu. Er mwyn bwydo'r defaid, sy'n cael eu cadw yn yr awyr agored trwy gydol y flwyddyn, mae gorchudd da o borfa a phridd iach yn hanfodol. Mae'r gorchudd brwyn yn gwneud pethau'n anodd.

‘Gwarcheidwaid Tir Cymru’ - ymgyrch UAC yn tynnu sylw at effaith gadarnhaol ffermio ar yr amgylchedd

Mae'r naratif cynyddol negyddol ynghylch ffermio da byw a'i effaith bortreadol ar yr amgylchedd a newid yn yr hinsawdd wedi arwain at ffermwyr yng Nghymru i adrodd eu straeon ac i dynnu sylw at effaith cadarnhaol ffermio da byw.

Trwy ymgyrch Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) ‘Gwarcheidwaid Tir Cymru’, mae ffermwyr yn mynd i’r afael â honiadau camarweiniol gan amrywiol grwpiau am y rôl y mae ffermio da byw yn ei chwarae mewn perthynas â newid yn yr hinsawdd a’r amgylchedd. 

Wrth lansio’r ymgyrch, dywedodd Dirprwy Lywydd UAC Ian Rickman: “Mae UAC wedi cydnabod yn gyson y bygythiad a gynrychiolir gan newid yn yr hinsawdd a’r angen i weithredu. Mae hyn yn amlwg o edrych yn ofalus ar ein maniffestos a'n dogfennau polisi a gyhoeddwyd dros yr ugain mlynedd diwethaf.

Arolwg yn dangos rhaniad rhwng trefi a chefn gwlad

Mae arolwg ar gysylltedd digidol wedi dangos y bwlch enfawr rhwng ardaloedd trefol a rhai gwledig o ran mynediad i fand eang a’i sefydlogrwydd a derbyniad signalau ffonau symudol. 

Dangosodd yr arolwg, a gynhaliwyd gan Ffederasiwn Cenedlaethol Sefydliad y Merched-Cymru, Cymdeithas y Tirfeddianwyr, Undeb Amaethwyr Cymru, NFU Cymru a CFfI Cymru, fod mwy na 50% o’r ymatebwyr o ardal wledig yn teimlo nad oedd y rhyngrwyd yr oedd ganddynt fynediad iddo yn gyflym ac yn ddibynadwy.

UAC yn codi pryderon am gytundeb Awstralia gyda'r gweinidog masnach

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) wedi tynnu sylw at amrywiaeth o bryderon difrifol ynghylch effeithiau cytundeb masnach anfanteisiol ag Awstralia mewn cyfarfod â Gweinidog Polisi Masnach y DU, Greg Hands.

Wrth siarad ar ôl y cyfarfod ddydd Mercher (19 Mai), dywedodd Llywydd UAC, Glyn Roberts: “Cytunodd y gweinidog a minnau’n llwyr ei bod yn bwysig ein bod yn ceisio cyfleoedd masnach newydd ar gyfer amaethyddiaeth a diwydiannau eraill y DU.

“Fodd bynnag, gwnaethom ein pryderon ynghylch effeithiau niweidiol cytundeb rhydd ag Awstralia yn glir iawn.”

Dywedodd Mr Roberts y trafodwyd llu o faterion yn ystod y cyfarfod, gan gynnwys y buddion posibl i amaethyddiaeth Cymru o aelodaeth y DU o’r Cytundeb Cynhwysfawr a Blaengar ar gyfer y Bartneriaeth Traws-Môr Tawel (CPTPP), y mae’r DU yn ei geisio ar hyn o bryd.

UAC yn tynnu sylw at bryderon gydag arweinwyr amaethyddol y prif bleidiau gwleidyddol cyn yr etholiadau

Mae Llywydd Undeb Amaethwyr Cymru, Glyn Roberts, a’r Dirprwy Lywydd Ian Rickman wedi cyfarfod ag arweinwyr amaethyddol y prif bleidiau gwleidyddol cyn etholiadau Senedd Cymru, gan dynnu sylw at bryderon y diwydiant a Gofynion Allweddol Maniffesto'r Undeb.

Gan groesawu’r cyfle i gwestiynu amrywiol addewidion a wnaed gan y pleidiau yn eu maniffestos roedd y Llywydd a’r Dirprwy Lywydd yn gallu pwysleisio pwysigrwydd y Llywodraeth nesaf i ymrwymo i sefydlogrwydd, ffermydd teuluol, cefnogi cymunedau gwledig a swyddi Cymru, amaethyddiaeth gynaliadwy a gwobrwyo canlyniadau amgylcheddol.

Bydd yr Undeb yn dwyn y pleidiau i gyfrif ar eu hymrwymiadau i ffermio ac yn gweithio'n agos gyda'r Llywodraeth nesaf i sicrhau bod polisïau'r dyfodol yn cefnogi ffermydd teuluol ffyniannus, cynaliadwy - er budd yr economi wledig, yr amgylchedd, diogelu'r cyflenwad bwyd a'n diwylliant gwledig a thraddodiadau unigryw.

“Bydd rhaid i ni gael gwared ar ein gwartheg” meddai teulu sy’n ffermio bîff a defaid ym Morgannwg mewn ymateb i reoliadau llym NVZ

Mae ffermwyr bîff a defaid o Forgannwg Richard Walker a’i bartner Rachel Edwards yn rhedeg Fferm Flaxland - fferm bîff a defaid 120 acer ar gyrion Y Barri ym Morgannwg.  Mae’r cwpwl yn dweud y bydd rhaid iddynt gael gwared ar eu gwartheg os na fydd y Rheoliadau Adnoddau Dŵr (Rheoli Llygredd Amaethyddol) (Cymru) cyfredol yn cael eu haddasu i ymgorffori argymhellion a wneir gan grwpiau rhanddeiliaid y diwydiant.

Mae Richard a Rachel yn cadw 35 o wartheg magu a 130 o ddefaid magu ac maent ar fin cyrraedd pen eu tennyn.

“Rydyn ni wedi cael sesiwn gyda Cyswllt Ffermio i weld be’ mae’n rhaid i ni ei wneud, a wnaethon nhw ddim dweud dim byd nad oeddem ni’n ei wybod yn barod, heblaw bod gennym ni ddigon o dir i ymdopi â’r slyri rydyn ni’n ei gynhyrchu.  Felly ni fyddai’n rhaid i ni allforio. Ond byddai’n rhaid i ni orchuddio un o’n hiardiau ni, sy’n siâp lletchwith, a gorchuddio’r iard rydyn ni’n hel slyri iddo, a gosod storfa slyri. Nid oes gennym ni un ar y funud,” meddai Rachel Edwards.

“Yn mynd yn ôl faint y gwnaeth y sied y gwnaethom ni ei chodi yn ddiweddar gostio, dw i ddim yn meddwl y bydd newid allan o £50,000 os ydyn ni’n trio bodloni gofynion y rheoliadau newydd.  Dydi 35 buwch ddim yn dod â’r math yna o bres i chi. O le ydych chi’n cael yr arian? Ac mae’n rhaid ei dalu’n ôl ar y diwedd os ydych chi’n ei fenthyg.  Rydyn ni’n edrych ar y plant yn gorfod talu’r hyn rydyn ni’n ei wario yn ei ôl, mae’n debyg.  Byddai’n llawer mwy o straen gorfod talu’r arian hwnnw i gyd yn ôl na chael gwared ar y gwartheg.”

“Bydd y rheoliadau hyn yn cael effaith anferth ar fusnes ein fferm.  Os nad oes dim yn cael ei wneud i ddiwygio neu ganslo’r hyn rydyn ni’n ei wynebu, ni fydd dewis ond cael gwared a’r gwartheg.  Byddai trio cydymffurfio gyda’r rheoliadau’n costio gormod i ni,” meddai Richard Walker.

‘Rhaid i ddileu TB fod yn flaenoriaeth i Lywodraeth nesaf Cymru’, meddai cadeirydd Pwyllgor Iechyd a Lles Anifeiliaid UAC

Cafodd yr angen i ddelio ar frys â TB ledled Cymru ei drafod yn frwd gan bwyllgor iechyd a lles anifeiliaid Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) mewn cyfarfod rhithwir diweddar cyn etholiad Senedd Cymru ym mis Mai.

Wrth siarad yn y cyfarfod, dywedodd Ian Lloyd, cadeirydd Pwyllgor Iechyd a Lles Anifeiliaid UAC: “Mae'n adlewyrchiad trist o'r problemau parhaus a achosir gan TB bod y clefyd yn dal i haeddu trafodaethau mor fanwl. Er bod gwelliannau wedi'u gwneud ers 2009 mewn perthynas â'r nifer o fuchesi ag achosion newydd o TB, mae'r ystadegau diweddaraf yn dangos bod 9,762 o anifeiliaid wedi'u lladd yn y flwyddyn hyd at fis Rhagfyr 2020 yng Nghymru."

Amlygodd Mr Lloyd, er bod hyn 20 y cant yn is na'r ffigwr uchaf erioed o 12,256 o anifeiliaid a laddwyd yn 2019, mae'r data diweddaraf yn dangos cyfraddau ar oddeutu 30 y cant o achosion TB caeedig yn ailddigwydd eto o fewn y cyfnod 2 flynedd ddilynol, gan ddangos nad yw'r clefyd yn cael ei reoli'n effeithiol o dan y mesurau cyfredol.

“Er ein bod yn cefnogi mesurau fel profion TB blynyddol a chyn-symud yn gyffredinol, mae cryn bryder yn bodoli ynghylch cymesuredd rhai mesurau a’r cyfyngiadau economaidd difrifol y maent yn eu gosod ar ffermydd,” meddai Mr Lloyd.

Distawrwydd Llywodraeth Cymru ar gapio taliadau yn gywilyddus meddai ffarmwraig defaid UAC Ceredigion

Mae methiant papur gwyn Amaethyddiaeth Llywodraeth Cymru i gyfeirio at gapio taliadau yn gywilyddus ac yn codi pryderon mawr fod symudiad atchweliadol i ffwrdd o'r polisi yn cael ei ystyried.

Dyna farn ffarmwraig defaid o Geredigion, Anwen Hughes, sy'n dweud bod UAC yn iawn i dynnu sylw at y mater ymhlith un o'i ddeg gofyniad allweddol maniffesto.

"Mae aelodau UAC wedi cefnogi capio taliadau fferm mewn ymateb i ymgynghoriadau yn gyson dros y ddau ddegawd diwethaf, a buom yn lobïo’n llwyddiannus am eu cyflwyno pan ddaeth yn bosibl gyntaf," dywedodd Mrs Hughes sy’n ffermio oddeutu 138 erw, y mae'n berchen ar 99 erw, 22.5 erw ar denantiaeth fferm oes ac mae 17 erw arall yn cael eu rhentu, ar fferm Bryngido, ychydig y tu allan i Aberaeron yng Ngheredigion.

Cyflwynwyd terfyn ar faint o daliadau uniongyrchol y gall busnes fferm yng Nghymru eu derbyn yn 2015 gan y gweinidog ar y pryd Alun Davies.

‘Rwy’n teimlo fy mod i’n rhan o arbrawf cymdeithasol’ - meddai ffermwr o Sir Gaerfyrddin

Mae ffermwyr yng Nghymru yn teimlo eu bod yn rhan o arbrawf cymdeithasol o ystyried cynnig cyfredol Llywodraeth Cymru i roi dull amhrofedig a ddatblygwyd yn Lloegr wrth wraidd polisi ffermydd Cymru yn y dyfodol.

Dyna oedd y neges gan Gadeirydd Undeb Amaethwyr Cymru, Sir Gaerfyrddin, Phil Jones, cyn Etholiadau Senedd Cymru ym mis Mai.

Mae Phil Jones, o Clyttie Cochion, Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin, wedi bod yn ffermio bron gydol ei oes ac yn gofalu am 150 erw, gan bori 350 o ddefaid dan reolaeth organig. Cymerodd y fferm yn ôl yn 2011 a oedd wedi bod ar rent yn dilyn trasiedi deuluol, ac mae'n poeni am ddyfodol ffermio yng Nghymru a'r effeithiau y bydd polisïau heb eu profi’n cael ar y diwydiant.

“Mae pryderon gwirioneddol yn y gymuned ffermio bod y polisi ‘taliad nwyddau cyhoeddus’ a gynigiwyd wrth graidd Cynllun Ffermio Cynaliadwy Llywodraeth Cymru yn bygwth goroesiad y diwydiant. Rwy'n teimlo fy mod i'n rhan o arbrawf cymdeithasol; fel pob ffermwr yng Nghymru yn rhan o'r arbrawf hwnnw.

UAC yn annog Llywodraeth nesaf Cymru i ddatblygu polisïau sy’n benodol i ac wedi’u llunio i Gymru sy’n adlewyrchiad o’r sefyllfa ar draws y byd yn ogystal ag anghenion economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol Cymru

Bum mlynedd yn ôl, cyn etholiadau Senedd Cymru 2016, rhybuddiodd Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) am yr heriau digynsail oedd yn wynebu Aelodau newydd y Senedd a’r Llywodraeth. Ers hynny mae'r heriau hynny, nid yn unig wedi dod yn realiti ond wedi gwaethygu ac ychwanegu atynt.

Gan amlinellu’r materion mawr sy’n wynebu amaethyddiaeth yng Nghymru mewn cynhadledd i’r wasg, a lansiodd Maniffesto Etholiad Senedd Cymru 2021 UAC, dywedodd Llywydd UAC, Glyn Roberts: “Mae’n amlwg bellach bod ffurf llawer caletach o Brexit nag a addawyd gan y rhai a fu’n lobïo dros ein hymadawiad o'r UE wedi cyfyngu mynediad i'n prif farchnadoedd allforio ar y cyfandir.

“Ar yr un pryd, mae pandemig parhaus Covid-19 wedi newid ein bywydau y tu hwnt i’r hyn sy’n gyfarwydd ac yn amlygu pa mor fregus yw’r cadwyni cyflenwi bwyd byd eang a phwysigrwydd cael sector ffermio cryf y gall ein marchnadoedd domestig ddibynnu arno am nwyddau.

“Er bod materion o’r fath wedi bod y tu hwnt i reolaeth ein gweinyddiaethau datganoledig i raddau helaeth, mae ymateb Llywodraeth Cymru i’r ansicrwydd a’r heriau sy’n wynebu ein sector amaeth wedi bod yn ddryslyd ac yn wrthgyferbyniol ar adegau, a hynny’n bennaf oherwydd yr awch i gynyddu costau a chyfyngiadau yn sylweddol wrth gynnig diwygiadau amhrofedig o bolisïau cymorth gwledig.”

Yn y cyfamser, mae toriadau Llywodraeth y DU i gyllid gwledig Cymru - mewn gwrthgyferbyniad uniongyrchol ag addewidion a wnaed dro ar ôl tro gan y rhai a oedd o blaid Brexit - wedi ychwanegu at y pwysau ar amaethyddiaeth Cymru, yr economi wledig a Llywodraeth Cymru, meddai Llywydd yr Undeb.

UAC yn cynnal hystingau rhithwir ar draws Cymru

Mae Undeb Amaethwyr Cymru (UAC) yn cynnal cyfres o hystingau i sicrhau bod ffermwyr yn cael cyfle i holi darpar ymgeiswyr Senedd Cymru ledled Cymru cyn etholiadau Senedd Cymru ym mis Mai. Bydd yr hystingau, a fydd yn digwydd trwy Zoom, yn rhoi cyfle i aelodau glywed gan yr ymgeiswyr am bolisïau amaethyddiaeth eu priod bleidiau.

Dywedodd Llywydd UAC, Glyn Roberts: “Mae’r Etholiadau Senedd Cymru ym mis Mai yn hanfodol bwysig i’r sector amaeth yng Nghymru a bydd Llywodraeth newydd Cymru yn wynebu heriau digynsail.

“Yn ystod yr wythnosau nesaf, bydd gennym gyfle i ofyn am ymrwymiadau gan ddarpar aelodau’r Senedd yn y nifer o hystingau rhithwir sy’n cael eu cynnal. Ni fydd angen teithio ac ni fydd angen bod i ffwrdd o'r fferm.

Gweminar UAC yn amlygu’r pwysigrwydd o amddiffyn eich da byw gydag yswiriant

Amlygwyd y pwysigrwydd o amddiffyn asedau da byw ar ffermydd gyda’r polisi yswiriant cywir mewn gweminar ar boeni da byw yn ddiweddar, a gynhaliwyd ar y cyd gan Undeb Amaethwyr Cymru a CFfI Cymru.

Dywedodd Gwenno Davies, Swyddog Gweithredol Cyfrif Gwasanaethau Yswiriant FUWIS, wrth y dirprwyon y gallai ychwanegiad bach at yswiriant defaid presennol gostio cyn lleied â £3 y flwyddyn a chymryd y baich ariannol o golledion a achosir oherwydd ymosodiad ar dda byw.

“Er nad yw polisi yswiriant ar gyfer digwyddiadau o’r fath yn dileu torcalon y digwyddiad na’r straen o ddelio â’r sefyllfa, gall gwybod nad yw wedi cael effaith negyddol arnoch yn ariannol fod yn rhyddhad. Mae pob busnes fferm yn wahanol felly byddai angen i gleient wirio ei bolisi yswiriant yn benodol. Ond dylid ystyried ychwanegu’r yswiriant ychwanegol am gost mor isel, yn arbennig ar gyfer y tawelwch meddwl,” meddai Gwenno Davies.

Newidiadau arfaethedig i ddeddfau poeni da byw a mwy o ddefnydd o dechnoleg yn rhoi gobaith i ffermwyr

Clywodd ffermwyr yng Nghymru, sy'n rhwystredig gydag ymosodiadau cŵn ar dda byw parhaus, y gallai newidiadau arfaethedig i'r gyfraith helpu heddluoedd ledled Cymru a Lloegr i ddelio â digwyddiadau o'r fath yn fwy effeithiol ac atal perchnogion cŵn anghyfrifol rhag achosi difrod gwerth miloedd o bunnoedd i'r diwydiant da byw.

Wrth siarad mewn gweminar gwybodaeth ar gŵn yn poeni da byw, a gynhaliwyd ar y cyd rhwng CFfI ac Undeb Amaethwyr Cymru, eglurodd Rheolwr Tîm Troseddau Gwledig Heddlu Gogledd Cymru a Chadeirydd grŵp Troseddau Da Byw Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion Heddlu Rob Taylor, bod Deddf Cŵn (Amddiffyn Da Byw) 1953 yn wan ac nid yw bellach yn cyflawni ei diben.

“Mae'r Ddeddf yn dyddio o ddechrau'r 1950au pan oedd ffermio a phlismona yn cael eu hymarfer yn wahanol. Gall pob un ohonom gytuno bod y ddwy alwedigaeth wedi esblygu ers hynny ac nad yw'r ddeddf yn adlewyrchu arferion modern. Er enghraifft yn 2021, nid yw'r Ddeddf yn caniatáu i'r heddlu gael gafael ar DNA, nid yw'n caniatáu i ni erlyn perchnogion cŵn sydd wedi ymosod ar Alpacaod a Lamaod, nid yw'n caniatáu i ni erlyn os digwyddodd yr ymosodiad ar dir sydd ddim yn dir amaethyddol, nid oes gennym yr opsiwn o orchmynion gwahardd. Os yw ci yn destun gorchymyn rheoli neu ddinistrio yn y llys, nid oes gan Ddeddf 1953 unrhyw bwerau i'r llys gyfeirio atynt a'u defnyddio. Rhaid i'r llys hefyd fenthyg deddfau o hen weithred sifil Fictoraidd sef Deddf Cŵn 1871, a gall hyn achosi dryswch i'r Heddlu a'r llys fel ei gilydd,” meddai.

Cyngor ar sut i leihau'r risg o ddwyn cŵn

Mae dwyn cŵn yn peri gofid mawr i'r perchennog a'r anifail anwes. I geisio lleihau'r risg o hyn yn digwydd dilynwch y canllawiau a chadwch eich ci yn ddiogel.

Cynghorion da

Ceisiwch osgoi gadael cŵn yn yr ardd neu y tu allan i'r cenelau os nad ydych gartref.

Meddyliwch ddwywaith cyn gadael eich ci ar ei ben ei hun, wedi ei glymu y tu allan i siop neu unrhyw leoliad arall.

Sicrhewch fod gwybodaeth microsglodyn eich ci yn gyfredol.

Cadwch lun cyfredol o'ch ci.

Amddiffyn eich ci rhag cael ei ddwyn:

  • Ceisiwch osgoi gadael cŵn yn yr ardd neu y tu allan i gynelau pan nad ydych gartref.
  • Sicrhewch fod gatiau cefn yr ardd gefn wedi'u cloi ar y top a'r gwaelod gyda chlo pwrpasol.
  • Ystyriwch osod cloch neu larwm ar y giât hefyd. Gwnewch yr un peth ag unrhyw gynelau sydd tu allan.
  • Sicrhewch fod ffin yr ardd (ffens, clawdd ac ati) yn ddiogel fel na all unrhyw un gael mynediad a mynd a’ch ci, neu na all eich ci fynd allan ar ei ben ei hun.
  • Cadwch olwg ar eich ci yn yr ardd, peidiwch â'i adael y tu allan heb oruchwyliaeth.
  • Ystyriwch larymau ar gyfer y llwybr sy'n arwain at eich tŷ i'ch rhybuddio o ymwelwyr, neu defnyddiwch systemau teledu cylch cyfyng/larwm wedi'u monitro ar ardaloedd o amgylch unrhyw gynelau y tu allan. Bydd y rhain yn eich rhybuddio os oes unrhyw un yn agos.
  • Peidiwch byth â gadael eich ci ar ei ben ei hun, wedi ei glymu y tu allan i siop. Mae hyn yn darged perffaith i ladron manteisgar.
  • Ceisiwch osgoi gadael cŵn mewn ceir ar ben eu hunain a pheidiwch byth â gadael ci mewn car ar ddiwrnod cynnes/poeth.
  • Dylai eich ci gael microsglodyn a'i gofrestru gyda gwybodaeth gyfredol. Defnyddiwch goler a thag ci sy'n arddangos manylion cyswllt (peidiwch â rhoi enw eich ci ar y tag, defnyddiwch eich cyfenw).
  • Tynnwch ddigon o luniau da a chlir o'ch anifail anwes fel y gellir ei adnabod yn hawdd. Tynnwch luniau o'ch ci o onglau amrywiol, a'u diweddaru'n rheolaidd (hy cotiau wedi cael eu brwsio a heb gael eu brwsio'n ddiweddar). Gwnewch nodyn o unrhyw nodweddion gwahaniaethol. Hefyd tynnwch digon o luniau ohonoch chi gyda'ch ci, i'ch helpu i brofi perchnogaeth os oes angen.
  • Dysgwch eich ci i ddod yn ôl pan gaiff ei alw a pheidiwch byth â'i adael oddi ar y tennyn os nad ydych yn siŵr y bydd yn dod yn ôl atoch. Os ydych yn ansicr, defnyddiwch dennyn estynedig, yn enwedig os ydych mewn ardal anghyfarwydd lle gallai eich ci fynd ar goll yn hawdd.
  • Byddwch yn ymwybodol o'r holl gerbydau neu bobl amheus a ffoniwch 101. Gofynnwch i'ch cymdogion wneud yr un peth. Mae sawl adroddiad bod cŵn yn cael eu galw tra bod rhywun yn tynnu sylw'r perchennog ac yna lladron yn ceisio mynd â'r cŵn. Peidiwch â phrynu unrhyw gŵn o'r cyfryngau cymdeithasol nac oddi wrth berson sydd ddim yn medru darparu dogfennaeth briodol (perchnogaeth, papurau pedigri ac ati). Mae hyn yn cynyddu'r galw am anifeiliaid anwes wedi'u dwyn.